Schuilkerken

Home / Bronnen / Schuilkerken    |    Terug

Gewetensvrijheid

De publieke gereformeerde kerk was de enige kerk die officieel toegestaan was in de 17de eeuwse Republiek. Maar dit betekende natuurlijk niet dat iedere inwoner van de Republiek ook gereformeerd was. In de 17de eeuw waren er net als tegenwoordig veel verschillende geloven die naast elkaar leefden. De basis daarvoor was gelegd in de Unie van Utrecht (1579), een soort grondwet voor de Republiek. In een van de artikelen was opgenomen dat het de gewesten vrij stond naar eigen inzicht regelingen te treffen met betrekking tot religie. De enige voorwaarde was dat mensen niet vervolgd of ondervraagd mocht worden met betrekking tot hun geloof. In de praktijk hield dit in dat er een soort gewetensvrijheid was. Je mocht geloven wat je wilde, maar je kreeg nog niet de vrijheid om bijvoorbeeld een kerk te bouwen.

Rooms-Katholieken

Een grote groep onder de bevolking was bijvoorbeeld Rooms-Katholiek. Juist voor het katholieke geloof waren kerken en rituelen belangrijk, maar dus niet toegestaan. Althans, zo lang men het maar niet in de openbaarheid deed. Zo ontstond in de Republiek een grote groep 'schuilkerken of 'huiskerken'. Deze verborgen kerken gingen vaak schuil achter een gevel waarvan men vanaf de buitenkant niet kon zien dat het een kerk was. Een mooi voorbeeld van zo'n schuilkerk is 'Onze Lieve Heer op Zolder'. Deze kerk bevindt zich op de zolder etage van een woonhuis aan de Oudezijds Voorburgwal. Tegenwoordig is de schuilkerk een museum en kan je het bezoeken.

De Begijnhofkapel

Een andere schuilkerk is de Begijnhofkapel of, zoals de kapel eigenlijk heet, Heilige Johannes en Ursulakapel. Deze schuilkerk is gevestigd achter de gevels van twee woonhuizen aan het Begijnhof. Op de foto zie je de voorgevels van de kapel. In 1665 werden de twee woonhuizen samengevoegd tot één kerkruimte. Op 2 juli 1671 werd de eerste steen gelegd voor een grote verbouwing van de ruimte tot een volwaardige kerk naar een ontwerp van de bekende architect Philips Vingboons.

Maker: Han van Gool
Datering: 1994
Collectie: Collectie Bureau Monumentenzorg: negatiefvellen
Link: https://beeldbank.amsterdam.nl/afbeelding/BMAB00013000105_006
  Onderdeel van thema's

Geschiedenislokaal Amsterdam

Schuilkerken

Tijdvak:


Omschrijving

Gewetensvrijheid

De publieke gereformeerde kerk was de enige kerk die officieel toegestaan was in de 17de eeuwse Republiek. Maar dit betekende natuurlijk niet dat iedere inwoner van de Republiek ook gereformeerd was. In de 17de eeuw waren er net als tegenwoordig veel verschillende geloven die naast elkaar leefden. De basis daarvoor was gelegd in de Unie van Utrecht (1579), een soort grondwet voor de Republiek. In een van de artikelen was opgenomen dat het de gewesten vrij stond naar eigen inzicht regelingen te treffen met betrekking tot religie. De enige voorwaarde was dat mensen niet vervolgd of ondervraagd mocht worden met betrekking tot hun geloof. In de praktijk hield dit in dat er een soort gewetensvrijheid was. Je mocht geloven wat je wilde, maar je kreeg nog niet de vrijheid om bijvoorbeeld een kerk te bouwen.

Rooms-Katholieken

Een grote groep onder de bevolking was bijvoorbeeld Rooms-Katholiek. Juist voor het katholieke geloof waren kerken en rituelen belangrijk, maar dus niet toegestaan. Althans, zo lang men het maar niet in de openbaarheid deed. Zo ontstond in de Republiek een grote groep 'schuilkerken of 'huiskerken'. Deze verborgen kerken gingen vaak schuil achter een gevel waarvan men vanaf de buitenkant niet kon zien dat het een kerk was. Een mooi voorbeeld van zo'n schuilkerk is 'Onze Lieve Heer op Zolder'. Deze kerk bevindt zich op de zolder etage van een woonhuis aan de Oudezijds Voorburgwal. Tegenwoordig is de schuilkerk een museum en kan je het bezoeken.

De Begijnhofkapel

Een andere schuilkerk is de Begijnhofkapel of, zoals de kapel eigenlijk heet, Heilige Johannes en Ursulakapel. Deze schuilkerk is gevestigd achter de gevels van twee woonhuizen aan het Begijnhof. Op de foto zie je de voorgevels van de kapel. In 1665 werden de twee woonhuizen samengevoegd tot één kerkruimte. Op 2 juli 1671 werd de eerste steen gelegd voor een grote verbouwing van de ruimte tot een volwaardige kerk naar een ontwerp van de bekende architect Philips Vingboons.

Maker: Han van Gool
Datering: 1994
Collectie: Collectie Bureau Monumentenzorg: negatiefvellen
Link: https://beeldbank.amsterdam.nl/afbeelding/BMAB00013000105_006